« اعمال وسواسی: »
در اعمال وسواسی خصوصیات اساسی وجود یک انگیزه غیر منطقی برای انجام عملی خاص است این انگیزه چقدر هم برای یک بیمار ترسناک باشد و در مرحلۀ احساس باقی خواهد ماند و عملی نمی شود بیمار ممکن است دچار این فکر شود که می خواهد خود را از بالای ساختمان پرت کند یا جلوی اتومبیل یا قطار بیندازد ا لزاماً هدف خشونت خود بیمار نیست ومیتواند افراد دیگر را شامل شئد مثلاً جوانی بطور مداوم احساس میکرد قصد آن دارد که کسی رادر معبر آسانسور پرتاب کند و همین مسئله باعث دوری او از آسانسور میشد. مادری نگران این انگیزه بود که وقتی فرزندش گریه می کند اورا خفه کرده و یا چنان اورا به دیوار کوبیده که سرش از هم پاشیده شود. انگیزه آسیب دیگران که از سایر انواع اعمال وسواسی است می تواند شامل اجسام تیز و برنده باشد. این انگیزه های خشونت آمیز الذاماً فیزیکی نیستند ولی می توانند اجتماعی باشند از جمله فحاحشی با صدای بلند در کلیسا اگر چه این انگیزه ها به عمل تبدیل نمی شود اما باعث اضطراب شدید گردیده و می تواند موجب دوری گزیدن شخص از آن مکان یا موقعیت گردد.
« تظاهرا ت رفتاری »
تا زمانیکه شخص دچار وسواس فکری است کسی متوجه مسائل بیماری نمی شود مگر اینکه خودش نشانگر مسائلش شود. در مورد وسواس عمل به گونه دیگری است و رفتار بیمار مشخص است، هرچندکه بیمار کوشش میکند اعمال خود را در زمان و مکان خاصی انجام دهد تا از شرمندگی مصون بمان. اصولاً اعمال خود را در زمان و مکان حاصی انجام دهد تا از شرمندگی مصون بماند. اصولاً اعمال وسواسی به دو صورت مشاهدی می شود.
اعمالی که تضادی از انگیزه های مربوط به خود آنها میباشد.
اعمالی که واکنش در جهت کنترل این انگیزه ها است.
در اکثر موارد وسواسی مربوط به انگیزه تبدیل به عمل نمی شود مگرر در موار دیکه عمل وسواسی به خاطر کنترل آن انگیزه وسواسی است. این اعمال وسواسی دفاعی هستند که برای خنثی کردن یارد کردن فکر یا انگیزه وسواسی بکار می روند و یا اطمینان پیدا کردن از این موضوع که افکار و یا اعمال او در گذشته به اتفاق و حشتناکی منجر نشده است.
شاید رفتارهای جبری و تشریفاتی که عده ای قبل از خوابیدن انجام میدهند اقدام آگاهانه ای جهت کنترل انگیزه استمناء باشد. عده ای از اعمال وسواسی گناه شخصی از این بابت است که شاید رفتار و اعمال از او سر زده که موجب صدمه به دیگران نشده است.
گاهی رفتار وسواسگونه بیمار بصورت اعمال کلیشه ای و تکرار در می آید. مثل در آوردن لباس به نحوی ثابت قبل از خوابیدن، لباس باید روی یک صندلی و یا جای مشخص قرار گیرد. لباسها، میز وصندلی بالش و ملافه باید بطور متقارن گذاشته شوند. هرگونه انحراف از این اعمل باعث اضطراب شخص میشود و باید مطمئن شود که همه چیز دز جای خودش قرار گرفته اشت.
در اثر موارد پس از بیدار شدن هنگام صبح اعمال ذکر شده تکرار میشود.
« صفات منش »
بیمار وسواسی که کوشش جهت کنترل خود و محیطش دارد و برخورد یا مسایل زندگی محافظ کار، مصمم و جدی متفکر و منطقی است. ا هل منطق و استدلال است و کوشش میکند که عینی بوده و تحت تأثیر هیجانات قرار نگیرد، اغلب استوار، با وجدان و قابل اعتماد است و از نظر عاطفی محدود می باشد در انعطاف پذیری خلاقیت و قوه تخیل کند است.
فرد وسواسی به در جائی برای هرچیز در جای خود معتقد است. به نظافت، مرتب بودن وقت شناسی بسیار اهمیت میدهد.
احساس خوشایندی نیست به افراد وسواسی که رفتارشان موافق میل او میباشد دارد و در مقابل افرادی که موافق او نیستند سر سخت و لجوج و خود رای است. دوستدار عدالت و وفاداری است از حقوق خود محافظت میکند در امور عادی خسیس است و کمتر با افراد شریک میشود.
« سیروپیش آگهی: »
اظهار نظر در مورد سیروپیش آگهی بیماری و سواس نمی تواند دقیق باشد چرا که اطلاعات کافی دردست نیست و مطا لعات طولانی مدت در این مورد اندک است.
در اولین ملاقات خود 65% بیماران سابقه ای دوره های قبلی بیماری میدهند و حدودده تا پانزده درصد ادعا میکنند این علائم قبل از سن ده سا لگی داشته اند. اکثر آنها حداقل یکدوره و سی درصد آنها چنین دوره از بیماری را بخاطر می آورند. در اکثر موارد دوره های بیماری کمتر از یکسال ولی در مواردی بیشتر از یکسال طول می کشدو مطا لعات مختلف دربارۀ پیش آگهی ارقام مختلفی را نشان ارقام ذیل در مورد بیمارانی است که بین یک تا ده سال پس از درمان مطا له شده اند خودو 25% کاملاً بهبود یافته اند. حدود 50% از بهبود نسبی برخوردار بوده اند و حدود 25% با تعییری در آنها حاصل نشده و یا تنی بدتر نشده اند.
بیماران راکه از بهبودی بهره مند شده اند می توان به دو گروه تقسیم نمود.
گروه اول آنهائی که علائمشان در آن حدکاهش یافته است که قادرند کارهای اجتماعی روزمره خود را انجام دهند.
گروه دوم شامل بیمارانی است که نوسان داشته اند ولی بطور کلی از دوره های بهبودی نسبی بهره مند هستند در مجموع می توان وسواس را یک اختلال مزمن به حساب آورد. هر چه مدت بیماری قبل از مراجعه به متخصص کوتاهتر باشد. هر چه فشار خارجی از بیمار شدید تر باشد هر چه محیط بازگشت بیمار مساعدتر باشد و هر چه قدرت تطابق و انعطاف بیمار بیشتر باشد بیش آگهی بهتر است.
« تشخیص »
اگر بیمار فقط افکار مزاحم باشد بدون انجام اعمال وسواسی به تشخیص مشکل است مگر اینکه خودش مسائلی را بیان کند که عجیب و عیر منطق بودن آن بر همگان روش است. تشخیص بیمارانی که اعمال وسواسی انجام میدهند مشروط به آنکه در حضور دیگران باشد بسادگی امکان پذیر است. بیمار از بینش کامل برخوردار است و افکار واعمال وسواسی را بیگانه از خود میداند.
لباس بیمار مرتب و تمیز است و آرستگی خاصی دارد. فردی محتاط و رسمی است و رفتار و حرکاتش حساب شده و حتی از قبل تعیین نشده است. خشک بنظر می رسد و از انعطاف بی بهره است هماهنگی خاصی بین حرکت و کلامش وجود دارد. جملاتش طولانی و لفظ قلم صحبت می کند برای متعادل ساختن موضوع از کلمات در حا لیکه از طرفی، از طرف دیگر استفاده میکند.
« تشخیص افتراقی »
اختلاف فوبیک: بعضی از صاحبنظران فوبی را در طبقه بندی وسواسی جای میدهند ولی بطور کلی وسواسی با فوبی تفاوت دارد.
بیمار فوبیک از موقعیت با موضوع خارجی میترسد و قادر است با دوری از آنها اضطرایش را کنترل کند در حالیکه بیمار وسواسی قادر نیست نه از افکار مزاحم و نه از اعمال وسواسی اجباری اجتناب کند.
« افسردگی »
حدود 20 در صد بیماران افسرده علائم و سواسی از خودشان میدهند و حدود 30 در صد آنها منش وسواسی دارند و قسمتهای ذکر شده در افسرگی ملانکولی بالاتر میباشد.
علائم وسواسی بیماران دو صورت مزمن میتواند باعث ایجاد افسردگی واضح گردد بیمار افسرده اجتماعی نیست و مایل است روابطش را محدود کند در حالیکه بیمار و سواسی روابط اجتماعی خود را حفظ میکند.
در بیمار افسرده معمولاً احساس گناه شدن علاقه بکار و زندگی کم شدن خواب کندی حرکات و بیقراری، اضطراب کم شدن وزن، بدبینی، کم شدن انرژی و حتی افکار و تمایلات خودکشی وجود دارد در حالیکه این موارد دو بیمار وسواسی بندرت دیده می شود.
« اسکیزو فرنی » :
اسکیروفرنی می تواند با علائم وسواسی خود را نشان دهد بطوریکه در ابتدا تنها شکایت بیمار از افکار و اعمال و سواسی گونه میباشد ولی سیر بیماری این اسکال را بر طرف میکند چرا که بیمار اسکیز و فرنی علائم خاص خود را پیدا می کند که واضحاً با وسواس قابل تشخیص است.
عده ای از بیماران مبتلا به وسواس مزمن نهایتاً به اسکیزوفرنی مبتلا می شود ولی این حالت را می تواند توجه کنند. تغییر وسواس به اسکیزوفرنی باشد. بیماران اسکیزوفرنی با اعلا ئم و سواسی اینکونه علائم را پس از معالجه اسکیزو فرنی از دست می دهند.
« تشخیص وسواسی »
خصوصیات مهم و قابل توجه اینکونه افراد را می توان در محدودیت هیجانی مرتب بودن، پشتکار، سرسختی لجاجت و تردید خلاصه کرد هر چند اینگونه اشخاص فاقد احساس ترس از مردم می باشد ولی در بروز احساسات گرم و کحبت آمیز دو چار محدودیت هستند بیمار با شخصیت وسواسی با اصرار سرختانه می کوشد افکار اعمال وسلیقه اس را به دیگران تحمیل کند که خود باعث دور شدن اطرافیان از او می شود. در میان اختلالات شخصیت فرد وسواسی تطابق شغلی بیشتر از خود نشان میدهد. در DSM III تعداد از شرایط ذیل برای تشخیص گذاری اختلال شخصیت وسواسی ضروری شمرده شده است محدودیت هیجان مثل زیاد تشریفات بودن جدیت رعایت کامل آداب وسوم ونشان ندادن احساسات گم ولطیف منظم و مرتب بودن واشتغال بیش از حد ذهن با قوانین برنامه ها و مقررات، لجاجت، انعطاف ناپذیری و اصرار در تحمیل عقیده و سلیقه خود به دیگران پشتکار وفاداکاری در انجام کارها تردید پیش از حد بطوری که تصمیم گیری برای فرد مشکل می شود و یا بخاطر ترس از ارتکاب اشتباه آن را به تعویق می اندازد.
« اپید میو لوژی »
شیوع اختلال شخصیت های و سواسی معلوم نیست شخصیت های وسواسی بیشتر بطرف مشاغلی می روند که در آنها نظم و ترتیب و اصول اخلاقی را به صمیمیت و گرمی ترجيح می دهند. خیلی از گزارشات حاکی از آن است که این گونه شخصیتها در مردها بیشتر از زنها دیده میشود که احتمالاً ناشی از تعصب مشاهده کننده به انتظارات متفاوت جامعه از زن و مرد است تجربیات با لینی نشان میدهد همان طور که شخصیت ضد اجتماعی بدلیل عدم انضباط در کانون خانواده از طرف وال دین ا ست شخصیت وسواسی بیشتر ناشی از انضباط و مقررات بیش از حد است. در جوامع غربی صفات شخصیت وسواسی را آداب و رسوم پرتستان اروپای شما لی وکنترل های هیجانی مربوط به از یاد جمعیت تکنولوژی و همچنین هوای سرد تقویت می کند.
« خصوصیات بالینی »
لجاجت، خسا ست، محدودیت هیجانی، نظم و ترتیب، عدم انعطاف و جدان، سختگیری پشتکار سرسختی، تردید و فقدان هیجان در تمایلات جنسی خصوصیات اینگونه افراد را تشکیل میدهد و در روابطش بادیگران تنک نظر است امّا دوستان معدودی دارد. بیشتر روز را با لیستها و دفترچه های یاداشت و همچنین یاداشتهای ذهنی پرمیکند عادات توالت زمان و پاگیزگی در نظر او اهمیت و يژه ای دارد، عده ای از این بیماران با علائم افسردگی بی قراری و نگرانی زیاد در مورد بیماری خود مراجعه میکنند اصولاً اطرافیان بیمار هستند که متوجه ای اختلال شخصیت او میگردند چرا که افراد با شخصیت وسواسی خود را بیمار نمی دانند مگراینکه علائم دیگری در نتیجه ای عدم تطابق کافی با محیط در او ایجاد شود و در اینجاست که دیگر سیستم دفاعی قادر به ادامه یافتن نیست و حا لت نورتیک در او ظا هر میشود یک دیگر از خصوصیات فکری این بیماران سعی در منطقی بودن زیاد است بسیار از این بیماران از مکانیزم دفاعی تفکر و استدلال استفاده می کنند و همیشه سعی آنها بر این است که برای هر مطلبی دلیلی پیدا کنند. این بیماران معمولاً به متخصص مراجعه نمی کنند ولی در بغضی از مواقع شدت افکار منفی آزاری دهنده به حدی می رسد که سبب مراجعه بیمار می شود.
سه پدیده زیر از مشخصات مهم رفتاری آنان میباشد: دقت بیش از حد در انجام امور اهمیت زیاد به مرتب بودن و انجام امور اهمیت زياد به مرتب بوذن و انجام امور اهميت زيادبه آذاب و رسوم و تشريفاتي كه مربوط به سيستم غیر قابل ا نعطاف تفکر آن میشود. درمان بطور کلی می توان گفت شخصیت و سواسی در بسیاری از موارد قابل معا لجه است. در درمان آن میتوان از روان درمانی شناختی، حمایت کننده و بصیرت دهنده استفاده کرد دارو به مقدار محدود جهت هدفهای خاصی در بعضی از موارد مورد استفاده قرار می گیرد ولی هیچگاه نباید دارو درمانی باشد.
« استفاده از روشهای رفتاری در معالجه وسواسی»
بنظر میرسد رفتار درمانی مؤثر ترین روش درمانی در بیماری وسواس است رفتار درمانی انواع مختلفی دارد که نسبت به نوع بیماری مورد استفاده قرار میگیرد از روشهای رفتاری که درمان وسواسی بکار گرفته میشود انواع زیررا می توان نام برد:
1- روش توقف فکر، 2- خوگیری، 3- مواجهه، 4- جلوگیری از پاسخ، 5- مواجهه همراه با جلوگیری از پاسخ، 6- حساسیت زدائی منظم 7- آموزش اعتماد به نفس، 8- کاستن درد، 9- تقلید عملی از الگو، 10- خاموشی، 11- سیری، 12- تخفیف اضطراب، 13- درمان برق آسا، 14- مواجه در خیال، 15- شوک الکتریکی، 16- تلقین معکوس، 17- هيپنونیس، 18- باز داشت متقابل، 19- تمدد عضلانی، 20- غرقه سازی ممتد، 21- تقویت، 22- مشاهده، 23- بازداشت شرطی
« روان درمان »
در مورد روان درمانی متأ سفانه مطا لعات کافی که بتواند تأثیر هر چند اندک این روش را در کاستن علائم وسواسی نشان دهد وجود ندارد بعضی از روان کاوان ادعا می کنند که نتوانسته از تغییرات قابل توجهی در بیماران وسواسی بوجود آورند همچنین روان درمان حمایتی، این روش میتواند اثرات مثبتی مخصوصاً ذر آن دسته از بیماران که اعتماد به نفسشان کم شد و یا افسرده شده اند داشته باشد.
« درمان جراحی »
عده ای از متخصصین استفاده از روش لوبو تو می را مفید دانسته اند. این عده معتقدند حتی اگر تأ ثیری در وضع اجتماعی بیمار ایجاد نکند حداقل میتواند افکار و اعمال وسواسی را کاهش دهد. و این روش را زمانی توصیه می کنند که بیماری مزمن و شدید باشد و دوره های بهبود در طول بیمار وجود داشته باشد و از همه مهمتر اینکه علائم بیماری به روشهای دیگر پاسخ مثبت نداشته باشد تذکر اینکه لازم است که لوبوتومی روش غیر قابل برگشتی است و باید موقعی استفاده شود که دلائل کافی برای استفاده از این روش وجود داشته باشد.
« الکترو شوک »
ECT از روشهای است که در درمان وسواسی بکار میرود. ملمن و گرمن ( 1984 ) از درمان موفقیت آمیز مرد 60 سا له ای که د چار افکار و اعمال وسواسی به مدت 5/3 سال پیش، پس از مرگ همسرش بوجود آمده بود گزارش دادند افکار وسواسی دارد وبه حدی رسیده بود که او را از انجام کا ر باز ميداشت سابقه وسواسی در فامیل او وجود نداشت در ضمن وسواسی و با افسردگی همراه نبود قبل از مراجعه از درمانهای دیگر استفاده می کرد امّا مؤثر واقع نشد برای بیمار ECT شروع شد پس از ECT سوم تمام علائم از بین رفت و پس از 8 بار ECT گرفتن بیمار مرخص شد.
« دارو درمانی »
عده ای از محققین اعتقاد دارند که دارو درمان می تواند علائم وسواسی را از بین ببرد. عده ای دیگر اثر این داروها را از بین بردن اضطراب و افسردگی که در خیلی از موارد همراه با وسواسی دیده میشود می دانند از داروهایی که به منظور درمان وسواسی استفاده میشود میتوان در پیرامین – ها لو پریدول . امیسرامین- آمی ترتیپ تيلین، کلومپیرامین و وقفه دهنده های منو آمین اکسیداز را نام برد. تساور جنیک در ( 1984 ) از درمان موفقیت آمیز مرد 0 2 سا له ای که دچار افکار وسواسی از نوع آسیب به خود بود با استفاده از داروی آلپرازولام گزارش داده بودند بیمار 48 ساعت پس از شروع درمان حدود 35 تا 40 در صد از علائمش از بین رفت پس از 2 ماه پیگیری بیماری، دیگر از افکار وسواسی خبری نبود.
« اختلاف واسوسی در کودکان »
بسیاری از کودکان آئین ها و افکار وسواسی را به عنوان قسمتی از رشد طبیعی خودنشان میدهند. آئین های مربوط به پوشیدن لباس در زمان خواب در بین کودکان نوپا، کودکان پیش دبستانی، و دبستانی متداول است اعمال وسواسی از قبیل اعمال حرکتی جزئی نیز معمول است یک کودک این آئین را منعکس می نماید. انتظار بهبودی برای کودکان که رفتار وسواسی شدید دارند امید بخش نیست در حدود 50% آنها معا لجه نمی شوند آنان اکثر اوقات خود را در حال انجام دادن اعمال و آئینی و افکار آزار دهنده می گذرانند. این رفتار و افکار وسواسی در کودکی نادرست و احتمالاً کمتر از یک درصد از کودکان را که نزد متخصصان بهداشت روانی آورده میشوند شامل میشود. افسردگی و اضطراب ممکن است موجب مسائل معنی داری در کودکی گردد و بعضی از اختلالات از قبیل رفتار وافکار و سواسی بنظر میرسد که در کودکی و بزرگسا لی شبیه به هم باشند. برای درمان و سواس روش شناختی- رفتاری که در مورد کودکان درمانگری – منطقی هیجان نامیده شده است بنظر میرسد که بهترین نتیجه را داشته باشد. موضوع عمده ای را که باید یاد آوری شود این است که به اعمال و آئین های معین کودکان نباید زیاد توجه و اهمیّت داده شود.